นิเวศวิทยาวัฒนธรรมเชิงพุทธบูรณาการ

นิเวศวิทยาวัฒนธรรมเชิงพุทธบูรณาการ

  • Narunee Srisuk
คำสำคัญ: นิเวศวิทยาวัฒนธรรม, พุทธบูรณาการ

บทคัดย่อ

แนวคิดนิเวศวิทยาวัฒนธรรม เป็นแนวคิดทางมานุษยวิทยาที่สนใจศึกษาการเปลี่ยนแปลงทางสังคม วัฒนธรรม โดยเน้นถึงอิทธิพลของสิ่งแวดล้อมว่าเป็นตัวกำหนดกระบวนการวิวัฒนาการทางสังคมวัฒนธรรม ส่วนในพระพุทธศาสนา มีความหมายถึงสิ่งที่เรียกว่า บริขารหรือบริวาร คือ สิ่งที่อยู่แวดล้อมกันทั้งสิ่งที่เป็นธรรมชาติและสิ่งที่มนุษย์สร้างขึ้น ซึ่งส่งผลต่อการดำรงชีวิตและการพัฒนาทางจิตวิญญาณของมนุษย์

ประเภทของระบบนิเวศในพระพุทธศาสนา แบ่งเป็น 2 ประเภท คือ (1) ระบบนิเวศทางธรรมชาติ แบ่งเป็นระบบนิเวศทางธรรมชาติที่ไม่มีชีวิต ได้แก่ อุตุนิยาม และระบบนิเวศทางธรรมชาติที่มีชีวิต ได้แก่ พีชนิยาม และจิตนิยาม และ (2) ระบบนิเวศทางวัฒนธรรม แบ่งเป็นระบบนิเวศทางวัฒนธรรมที่เป็นรูปธรรม และระบบนิเวศทางวัฒนธรรมที่เป็นนามธรรม

รูปแบบนิเวศวิทยาวัฒนธรรมเชิงพุทธบูรณาการ มี 2 ด้าน คือ  รูปแบบนิเวศวิทยาวัฒนธรรมเชิงพุทธบูรณาการภายนอกตามหลักสัปปายะ 7 และรูปแบบนิเวศวิทยาวัฒนธรรมเชิงพุทธบูรณาการภายในตามหลักภาวนา 4 มีเป้าหมาย 2 ประการ คือ เป้าหมายทางกาย ได้แก่ ปัจจัย 4 และเป้าหมายทางใจ ได้แก่ ผัสสะ 6 เพื่อจัดถิ่นที่อยู่ของมนุษย์ให้เป็นปฏิรูปเทส

บรรณานุกรม

คณะกรรมการแผนกตารา. มังคลัตถทีปนีแปล เล่ม 1. พิมพ์ครั้งที่ 15. กรุงเทพมหานคร : มหามกุฏราชวิทยาลัย, 2550.
งามพิศ สัตย์สงวน. การวิจัยทางมานุษยวิทยา. พิมพ์ครั้งที่ 4. กรุงเทพมหานคร : จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2542.
_________. หลักมานุษยวิทยาวัฒนธรรม. พิมพ์ครั้งที่ 3. กรุงเทพมหานคร : โรงพิมพ์ธรรมสภา, 2551.
เทพพร มังธานี. “จริยศาสตร์สิ่งแวดล้อมตามแนวพุทธจริยศาสตร์”. วารสารมนุษยศาสตร์ สังคมศาสตร์. (19 (1) ตุลาคม-ธันวาคม 2544): 9.
นฤพนธ์ ด้วงวิเศษ. Cultural Ecology. [ออนไลน์]. แหล่งที่มา: http://www.sac.or.th/databases/anthropology-concepts/glossary/28 [15 มีนาคม 2564].
เนื่องน้อย บุณยเนตร. จริยศาสตร์สภาวะแวดล้อม โลกทัศน์ในพุทธปรัชญากับปรัชญาตะวันตก.กรุงเทพมหานคร: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2537.
ป. ปลงสมบุญ. พจนานุกรม มคธ-ไทย. พิมพ์ครั้งที่ 2. ม.ป.ท., ม.ป.ป..
ปิยมาศ ใจใฝ่. “แนวคิดนิเวศวิทยาเชิงจิตวิญญาณของสาทิต กุมาร”. วิทยานิพนธ์ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต. บัณฑิตวิทยาลัย : มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, 2552.
พระพุทธโฆสเถระ. คัมภีร์วิสุทธิมรรค. แปลและเรียบเรียงโดย สมเด็จพระพุฒาจารย์ (อาจ อาสภมหาเถร). พิมพ์ครั้งที่ 6. กรุงเทพมหานคร: ธนาเพรส, 2548.
พระพรหมคุณาภรณ์ ป.อ. ปยุตฺโต. พจนานุกรมพุทธศาสตร์ ฉบับประมวลธรรม. พิมพ์ครั้งที่ 16. กรุงเทพมหานคร: บริษัท เอส. อาร์. พริ้นติ้ง แมส โปรดักส์ จำกัด, 2551.
พระธรรมกิตติวงศ์ (ทองดี สุรเตโช). คำวัด. กรุงเทพมหานคร: เลี่ยงเชียง, 2548.
พระธรรมปิฎก (ป.อ. ปยุตฺโต). พจนานุกรมพุทธศาสน์ ฉบับประมวลศัพท์. พิมพ์ครั้งที่ 11. กรุงเทพมหานคร : บริษัท เอส. อาร์. พริ้นติ้ง แมส โปรดักส์ จำกัด, 2548.
พระศรีคัมภีรญาณ (สมจินต์ สมฺมาปญฺโญ). สารนิพนธ์พุทธศาสตรบัณฑิต. กรุงเทพมหานคร :
โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, 2554.
มนัส สุวรรณ. นิเวศวิทยาของมนุษย์. พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์โอเดียนสโตร์, 2539.
มหามกุฏราชวิทยาลัย. วิสุทธิมรรคแปล ภาค 1 ตอน 1. พิมพ์ครั้งที่ 7. กรุงเทพมหานคร : โรงพิมพ์มหามกุฏราชวิทยาลัย, 2535.
ราชบัณฑิตยสถาน. พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2542. กรุงเทพมหานคร: นานมีบุ๊คส์พับลิเคชั่น, 2546.
สมเด็จพระธีรญาณมุนี. “คุณวัด”. วารสารใบลาน. (ฉบับที่ 5, 2528): 10.
องฺ.สตฺตก.อ. (บาลี) 3/38/179.
เผยแพร่แล้ว
2021-04-30