นวัตกรรมสังคมรากหญ้ากับการพัฒนาท้องถิ่นชุมชนภาคตะวันออก

  • พลอยพิณญา หาญหฤทัยวัลก์ มหาลัยวิทยาลัยบูรพา
คำสำคัญ: นวัตกรรมรากหญ้า / เครือข่ายสังคม / ชุมชนภาคตะวันออก

บทคัดย่อ

        การวิจัยครั้งนี้เป็นการศึกษาวิจัยเชิงคุณภาพ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษารูปแบบนวัตกรรมสังคมรากหญ้า ในชุมชนท้องถิ่นตะวันออก ปัจจัยที่ก่อให้เกิดการสร้างนวัตกรรรมเหล่านั้น ตลอดจนศึกษาความสัมพันธ์ของนวัตกรรมสังคมจากรากหญ้ากับการพัฒนาท้องถิ่นอย่างยั่งยืน ซึ่งชุมชนท้องถิ่นที่ใช้เป็นตัวแทนของชุมชนภาคตะวันออกที่ผู้วิจัยศึกษานั้นประกอบไปด้วยชุมชนวนเกษตรพวา ชุมชนเครือข่ายสัจจะสะสมทรัพย์ จ.ตราด ชุมชนริมน้ำจันทบูรและชุมชนพลอยจันทบุรี ทั้ง 4 ชุมชนนี้ถือเป็นตัวแทนของนวัตกรรมแนวคิดใหม่เพื่อการพัฒนานวัตกรรมทางด้านการจัดการบริหารองค์กร นวัตกรรมทางด้านผลิตภัณฑ์ และนวัตกรรมกระบวนการผลิตและแปรรูปตามลำดับ ผู้วิจัยได้อาศัยแนวคิดด้านนวัตกรรมรากหญ้าและเครือข่ายชุมชนเป็นแนวคิดหลักในการศึกษาวิจัย ทางผู้วิจัยทำการเก็บรวบรวมข้อมูลผ่านการสัมภาษณ์ การสังเกตการณ์ และศึกษางานวิจัยเพิ่มเติม รวมถึงวิเคราะห์ในเชิงเศรษฐศาสตร์การเมือง  ซึ่งประกอบไปด้วยแนวคิด GI/ Murphy/ George C.Homans เป็นกรอบในการศึกษา ผลการวิจัย พบว่า รูปแบบของนวัตกรรมรากหญ้าในเครือข่ายชุมชนภาคตะวันออกมีรูปแบบความสอดคล้องกับเชื่อมโยงกันระหว่างนวัตกรรม และบทบาทของสังคมในแต่ละสังคมอย่างเห็นได้ชัดและแตกต่างกัน นวัตกรรมดังกล่าวกลมกลืนเข้ากับวิถีชีวิตของคนในแต่ละชุมชนทั้งด้านการดำรงชีพและการอยู่ร่วมกันกับธรรมชาติ รูปแบบของนวัตกรรมเหล่านี้ยังช่วยส่งผลให้เกิดส่งผลให้เกิดความยั่งยืนในชีวิตของคนในชุมชนได้เป็นอย่างดี โดยเห็นได้ชัดจากทั้งชุมชนวนเกษตรพวา ซึ่งแสดงให้เห็นถึงความสามารถในการอยู่ร่วมกันกับสัตว์อย่างช้างป่าได้อย่างยั่งยืนผ่านนวัตกรรมวนเกษตร และชุมชนสัจจะสะสมทรัพย์ ซึ่งแสดงให้เห็นถึงความสอดคล้องของการดำรงชีพและการตั้งมั่นในคุณธรรมที่ส่งผลให้ชีวิตความเป็นอยู่ของคนในชุมชนเป็นไปได้อย่างราบรื่นและส่งผลต่อความเจริญของชุมชน อย่างไรก็ตาม นวัตกรรมรากหญ้าไม่เพียงแต่เป็นสิ่งที่ต้องได้รับการผลักดันจากคนในชุมชนเท่านั้น แต่ยังต้องได้รับการสนับสนุนและช่วยเหลือจากรัฐบาลต่อไปเพื่อก่อให้เกิดความก้าวหน้าและยั่งยืน รัฐบาลจึงจำเป็นต้องเข้ามามีบทบาทในการส่งเสริมให้นวัตกรรมเหล่านี้ โดยเฉพาะผู้ประกอบการด้านการทำเสื่อจันทบูรและพลอยจันทบุรีสามารถดำรงอยู่ต่อไปได้ในอนาคต

               

บรรณานุกรม

กฤษฎา ขจรกลิ่น. (2558). ชนชาติพันธุ์กูยกับการขับเคลื่อนเศรษฐกิจพอเพียงในเขตตำบลพวา อำเภอแก่งหางแมวจังหวัดจันทบุรี. วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต, รัฐศาสตรมหาบัณฑิต, สาขาวิชาเศรษฐศาสตร์การเมืองและการบริหารจัดการ, มหาวิทยาลัยบูรพา.
กัญญา ดุชิตา, เครือข่ายวนเกษตร. สัมภาษณ์ 20 กุมภาพันธ์ 2562.
กฤษณพงศ์ กีรติกร (2560). หนังสืองานพระราชทานเพลิงศพ ผู้ใหญ่วิบูลย์ เข็มเฉลิม ที่เมรุวัดห้วยหิน อำเภอสนามชัยเขต จังหวัดฉะเชิงเทรา วันเสาร์ที่ 10 มิถุนายน 2560. สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ ร่วมกับกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช มูลนิธิวนเกษตร ผู้ใหญ่วิบูลย์ เข็มเฉลิม และ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี.
ปรีชา เปี่ยมพงศ์สานต์. (2017). เอกสารการบรรยายแนวคิดนวัตกรรมรากหญ้า. มหาวิทยาลัยรังสิต
นัยนา เมฆวะทัต. (2558). ปัญหาและมาตรการในการพัฒนาองค์กรประชาสังคมท้องถิ่น: กรณีศึกษากลุ่มสัจจะสะสมทรัพย์ของจังหวัดตราด. วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต, สาขาการปกครองท้องถิ่นคณะมนุษศาสตร์และสังคมศาสตร์, มหาวิทยาลัยรำไพพรรณี.
ชัยยนต์ ประดิษฐศิลป์. (2552). การวิจัยชุมชนชีวิตทางเศรษฐกิจและการปรับตัวของชุมชนวัดโรมันคาทอลิก. รายงานการวิจัยชุมชน.
พระชัยวัฒน์ อคฺคธมฺโม. (2555). ความมั่นคงในชีวิตของสมาชิกกลุ่มสัจจะสะสมทรัพย์ฯ ตำบลสีพยา อำเภอท่าใหม่ จังหวัดจันทบุรี. วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต, คณะมนุษศาสตร์และสังคมศาสตร์, มหาวิทยาลัยรำไพพรรณี.
บรรทม สมแสน. เครือข่ายวนเกษตร. สัมภาษณ์ 20 กุมภาพันธ์ 2562.
บุญเลิศ ดุชิตา, เครือข่ายวนเกษตร. สัมภาษณ์ 20 กุมภาพันธ์ 2562.
ประทุม นิลบ่อ. ผู้ดูแลเรื่องช้างชุมชน เครือข่ายวนเกษตร. สัมภาษณ์ 20 กุมภาพันธ์ 2562
ปรีชา เปี่ยมพงศ์สานต์ และ สุธี ประศาสนเศรษฐ์ (2559). เศรษฐศาสตร์การเมืองว่าด้วยความมั่นคงทางเศรษฐกิจและการดำรงชีพอย่างยั่งยืน: กรณีศึกษา ชุมชนบางสระเก้า อำเภอแหลมสิงห์ จังหวัดจันทบุรี. พิมพ์ครั้งที่ 1. กรุงเทพฯ: วารสารเศรษฐศาสตร์การเมืองบูรพา ปีที่ 5 ฉบับที่ 1
ภูริณัฐร์ โชติวรรณ (2559). การทอเสื่อกกกับ “ทุน” ของชุมชนบางสระเก้าในจังหวัดจันทบุรี. พิมพ์ครั้งที่ 1. กรุงเทพฯ: สักทอง:วารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์.
Adrian Smith, Juan Mariano Fressoli, Dinesh Abrol, Elisa Arond, Adrian Ely. (2016). Grassroots innovation movements. Retrieved from https://www.routledge.com/Grassroots-Innovation-9Movements/Smith-Fressoli-Abrol-Arond-Ely/p/book/9781138901223
Elinor Ostrom, & Ahn, T. K. (2007). Social capital: Workshop in political theory and policy analysis USA.
Elinor Ostrom. (2004). Collective action and property rights for sustainable development. Workshop in Political Theory and Policy Analysis at Indiana University USA.
เผยแพร่แล้ว
2021-01-02