ตุงล้านนา: สื่อสัญลักษณ์ทางพระพุทธศาสนา

  • พระปลัดจตุพร วชิรญาโณ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัยวิทยาเขตเชียงใหม่
  • ปรุตม์ บุญศรีตัน มหาวิทยาลัยเชียงใหม่
คำสำคัญ: ตุง, ล้านนา, สิ่อสัญลักษณ์พระพุทธศาสนา

บทคัดย่อ

ตุง เป็นสิ่งประดิษฐ์ที่หล่อหลอมมาจากภูมิปัญญาความเชื่อ ประเพณี และวัฒนธรรม อันเก่าแก่และงดงามของชาวล้านนา ที่ยังผูกพันและมีบทบาทและอิทธิพลต่อวิถีชีวิตประจำวันของชาวล้านนา ตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบันหรือตั้งแต่เกิดจนตาย ความเชื่อเกี่ยวกับการสร้างตุง หรือทานตุงมีความสัมพันธ์กับพิธีกรรมในพระพุทธศาสนาและประเพณีต่างๆ ที่เกี่ยวข้องกับการดำเนินชีวิตของชาวล้านนา โดยมีความเชื่อว่าตุงเป็นสัญลักษณ์ของความดี ความเป็นสิริมงคล และเป็นสื่อในการนำวิญญาณของผู้ถวายตุง และวิญญาณของผู้ล่วงลับที่มีผู้ถวายตุงให้ได้ไปสู่สรวงสวรรค์ นอกจากนั้นยังใช้ตุงเป็นเครื่องสักการะถวายไว้ในพระพุทธศาสนาอีกด้วย การถวายตุงดังกล่าวนับเป็นมรดกทางวัฒนธรรมอันเก่าแก่ของชาวล้านนา และยังสะท้อนให้เห็นถึงภูมิปัญญาของชาวล้านนา ที่ยังตกทอดมาถึงปัจจุบัน โดยผ่านการถ่ายทอดจากคนรุ่นหนึ่งมายังอีกรุ่นหนึ่ง ตำนานตุงจึงเป็นภูมิปัญญา ความเชื่อ ความศรัทธา เพื่อหวังอานิสงส์และความสุขความเจริญแก่ตนเอง และอนุชนรุ่นต่อไปควรช่วยกันสืบสาน รักษาไว้เป็นมรดกของชาวล้านนาสืบต่อไป

บรรณานุกรม

กระทรวงศึกษาธิการ. (2546). พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2542. กรุงเทพมหานคร: นามมีบุ๊คส์พับลิเคชั่นส์.

ชไมพร พรเพ็ญพิพัฒน์. (2546). ตุงมรดกแผ่นดินล้านนา. กรุงเทพมหานคร: ที เจ เจ.

ชยันต์ วรรธนะภูติ. (2533). อานิสงส์ทานตุง. เชียงใหม่ : สถาบันวิจัยสังคมมหาวิทยาลัยเชียงใหม่.

เซนต์จอห์น. มหาวิทยาลัย. (2530). ตุงทางภาคเหนือของไทย. กรุงเทพมหานคร: มหาวิทยาลัยเซนต์นจอห์น.

ดวงพร โกมินทร์. (2535). ตุงในศาสนสถาน. วิจิตรศิลป์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่. เชียงใหม่.

ตำนานมูลศาสนา. (2544). มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาเขตเชียงใหม่.

ธนวัฒน์ ตนเมือง. (2553). เสน่ห์..ตนเมือง เสน่ห์..กำเมือง. เชียงใหม่: บริษัท บี เอส ดี การพิมพ์ จำกัด.

ธรรมกิตฺติวงค์ (ทองดี สุรเตโช). (2545). คำวัด. กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์เลี่ยงเชียง.

นพมาศ ลำจวน. (2556). การทำตุง. (เอกสารวิชาการ). ศูนย์การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยอำเภอเมืองเชียงใหม่.

นิคม พรหมมาเทพย์. (2539). ผะหญ๋าล้านนา. เล่ม 1. เชียงใหม่: มิ่งขวัญ.

เบญจพล สิทธิประณีต. (2549). ตุง. เชียงใหม่: นพบุรีการพิมพ์.

ปริวิทย์ ไวทยาชีวะ. (2551). "การศึกษากระบวนการถ่ายทอดภูมิปัญญาท้องถิ่นของช่างพื้นเมืองเชียงใหม่ ในการทำตุงล้านนาด้วยวิธีการฉลุลายกระดาษ”. วิทยานิพนธ์ภาควิชาศิลปดนตรีและนาฏศิลป์ศึกษา. มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณ์วิทยาลัย.

พระครูพิสณฑ์กิจจาทร (เทิดทูน เชื้อเงินเดือน). 2554. “ศึกษาวิเคราะห์คุณค่าของประเพณีลอยกระทง”. วิทยานิพนธ์พุทธศาสตรมหาบัณฑิต. บัณฑิตวิทยาลัย: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.

พระธรรมปิฎก (ป.อ.ปยุตฺโต). (2537). พิธีกรรมใครว่าไม่สำคัญ. กรุงเทพมหานคร : บริษัทสหธรรมิก จำกัด.

พระปลัดนิรันดร์ อภิวฑฺฒโน (ขันธิมา). (2551). ตุงล้านนาภูมิปัญญาของบรรพชน. พิมพ์ครั้งที่ 2. เชียงใหม่: โรงพิมพ์ หจก. อนุพงษ์การพิมพ์.

พระพุทธโฆสาจารย์. (2553). ธมฺมปทฏฺกถา ปโม ภาโค. พิมพ์ครั้งที่ 35. นครปฐม: โรงพิมพ์มหา มกุฏราชวิทยาลัย.

พระมหาจรัญ การบรรจง. (2545). “การศึกษาเรื่องสังฆทานในทัศนะของชาวพุทธไทย”. วิทยานิพนธ์ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต. บัณฑิตวิทยาลัย: มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.

พระมหาสง่า ไชยวงศ์. (2541). “การศึกษาเชิงวิเคราะห์เรื่อง ทาน ในพระพุทธศาสนา”. วิทยานิพนธ์ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต. บัณฑิตวิทยาลัย: มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.

ภูมรินทร์ ณ วิเชียร. (2552). การศึกษา “ตุงล้านนา เพื่อแปรรูปสู่งานออกแบบสภาพแวดล้อมภายในศูนย์ศึกษาและอนุรักษ์ตุงล้านนา”. (The research of Lanna Tung for Transform to Interior Design).

มณี พยอมยงค์. (2529). วัฒนธรรมล้านนาไทย. (ภาคเหนือ) กรุงเทพมหานคร : ไทยวัฒนาพานิช.

มณี พยอมยงค์. (2543). ประเพณีสิบสองเดือนล้านนาไทย รวมเล่ม. เชียงใหม่ : ส.ทรัพย์การพิมพ์.

มณี พยอมยงค์. และศิริรัตน์ อาศนะ. (2538). เครื่องสักการะในล้านนาไทย. เชียงใหม่: ส.ทรัพย์การพิมพ์.

มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. (2539). พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงการณราชวิทยาลัย. กรุงเทพมหานคร : มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.

ยุพิน เข็มมุกด์. (2553). ช่อและตุง ศิลป์แห่งศรัทธา ภูมิปัญญาท้องถิ่น. เชียงใหม่: เชียงใหม่โรงพิมพ์แสงศิลป์.

รักชนก อินจันทร์. (2552). “การพัฒนาหลักสูตรรายวิชางานประดิษฐ์ เรื่องการใช้ตุงล้านนา” สาขาวิชาอาชีวศึกษามหาบัณฑิต. บัณฑิตวิทยาลัย: มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.

ราชบัณฑิตยสถาน. (2554). พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554. พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพมหานคร : ศิริวัฒนาอินเตอร์พริ้นท์ จำกัด.

เรณู อรรฐาเมศร์. (2529). “การเปลี่ยนแปลงค่านิยมชาวล้านนา”. รายงานวิจัย. วัฒนธรรมของสำนักงานคณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติ.

วิธวดี ทวีทรัพย์. (2544). “อาชีพการทอตุงใย บ้านแท่นดอกไม้ อำเภอจอมทอง จังหวัดเชียงใหม่”. วิทยานิพนธ์ศึกษาศาสตรมหาบัณฑิต. บัณฑิตวิทยาลัย: มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.

วิลักษณ์ ศรีป่าซาง. (2542). ทุง. สารานุกรมวัฒนธรรมไทย ภาคเหนือ เล่ม 5. กรุงเทพมหานคร : สยามเพรสแมเนจเม้นท์.

ศักดิ์ รัตนชัย. (2532). ตุง ช่อ พญายอ. เจดีย์ทรายปี๋ใหม่เมือง. พิมพ์ครั้งที่ 2. ลำปาง: ลำปางการพิมพ์.

สำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดเชียงราย. (2548). ตุง วิถีชีวิต ภูมิปัญญา เชียงราย. สภาวัฒนธรรมจังหวัดเชียงราย. เชียงราย.

สำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดเชียงใหม่. (2548). ประเพณีพิธีกรรมเมืองเชียงใหม่. เชียงใหม่พริ้นติ้ง.

สิงห์แก้ว มโนเพ็ชร. (2537). ประวัติตำนานตุง. เชียงใหม่: ลานคำ.

อัจฉราพร เกษทอง. (2548). “การพัฒนาหลักสูตรท้องถิ่นเรื่อง การประดิษฐ์ตุงล้านนา เพื่อถ่ายทอดภูมิ ปัญญาท้องถิ่น” วิทยานิพนธ์ศึกษาศาสตรมหาบัณฑิต. บัณฑิตวิทยาลัย: มหาวิทยาลัยนเรศวร.

อัญชลี โสมดี. (2554). “การจัดการความรูเพื่อพัฒนาการออกแบบผลิตภัณฑ์ และวิเคราะห์ศักยภาพธุรกิจชุมชนอำเภอดอยสะเก็ดจังหวัดเชียงใหม่”. วิทยานิพนธ์ศิลปศาตรบัณฑิต. สาขาวิชา ศิลปกรรมคณะมนุษย์ศาสตร์ และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงใหม่.

อานนท์ พรหมศิริ. (2555). “การศึกษาโคมผัดล้านนาสู่การออกแบบศูนย์นาฏกรรมแสงเงาร่วมสมัย”. วิทยานิพนธ์ศิลปมหาบัณฑิต. บัณฑิตวิทยาลัย: มหาวิทยาลัยศิลปกร.

อุดม รุ่งเรืองศรี. (2528). วรรณกรรมล้านนา. กรุงเทพมหานคร: มิตราการพิมพ์.
เผยแพร่แล้ว
2022-01-17